‘Populisme moet snel verdwijnen’

Een kruistocht wil hij het niet noemen, maar Maarten van Rossem maakt in zijn boek Waarom is de burger boos? wel duidelijk dat hij tégen het populisme is. “Pleiten voor een tijdelijke opheffing van het mannenkiesrecht zou een enorme zegen zijn.”

De 66-jarige bijzonder hoogleraar en PvdA-lijstduwer uit Utrecht roept alle Wilders-aanhangers op om vóór het stemmen nog even op de PVV-website te kijken. Met zijn gebruikelijke ironische frons bromt Van Rossem: ,,Als u het eens bent met wat er op die site staat, dan moeten we constateren dat uw opvattingen volstrekt in strijd zijn met de hele Nederlandse politieke traditie van de afgelopen honderdvijftig jaar. En als u denkt: nou, dat ziet er toch vrij gevaarlijk uit, dan weet u dat u niet op Geert Wilders moet stemmen.”

Het zijn de woorden van een historicus die zich naar eigen zeggen mateloos eraan ergert ,,dat we nu al een decennium gegijzeld worden door de boosheid van een relatief kleine groep Nederlanders.” Van Rossem: ,,We zijn altijd maar bezig met Fortuyn, Verdonk, Wilders, terwijl die eigenlijk heel constant zeventien procent van de stemmen trekken. Iedereen die kan rekenen begrijpt dat 83 procent van de Nederlanders er dus andere standpunten op na houdt. Dat gelul over die moslims is onzin. Laten we nu eindelijk eens discussiëren over dingen die er werkelijk toe doen. De financiële crisis, hoe we verder moeten met de verzorgingsstaat.”

De val van het kabinet is een nieuw dieptepunt in tien jaar Nederlandse politiek met een ‘zeer bezwaarlijke sfeer’, vindt Van Rossem: ,,Een betreurenswaardige crisis over een side issue.” Betekenen de vervroegde verkiezingen in juni ruim baan voor Wilders? ,,Ik denk niet dat hij er direct van profiteert. Dat hij in Almere flink lijkt te gaan scoren is in zijn voordeel. Mensen stemmen graag op partijen die in de lift zitten.”

Maarten van Rossem heeft zich verdiept in de opkomst van het populisme, voor zijn net verschenen boekje Waarom is de burger boos?Over hedendaags populisme. ,,Ik beschrijf de jaren ’60 tot nu en concludeer dat het fenomeen begrijpelijk is. Sommige burgers voelen zich machteloos in onze parlementaire democratie, ze hebben het gevoel dat hun stem niks voorstelt. Ze voelen sympathie voor populisten die bevestigen dat het allemaal oplichting is, één grote schijndemocratie. Partijen die ‘het land terug willen geven aan de burgers’, met een gekozen minister-president en bindende referenda. Maar in de praktijk leidt dat tot problemen. Als ik vraag: vindt u dat de belasting omlaag moet? Absoluut, zullen veel Nederlanders zeggen. En als ik vervolgens vraag, vindt u dat de dienstverlening van de overheid beter moet? Dan zegt u ook ja.”

Waarom is de burger boos! is een historische verhandeling met een sterk ironische ondertoon. ,,Ik wil duidelijk maken, dat vrijwel alles wat de populisten zeggen, aantoonbaar onwaar is.” Zoals Pim Fortuyn, die zijn boek De Puinhopen van acht jaar paars uitbracht, precies op het moment dat er een artikel over het enorme succes van paars verscheen in het internationale tijdschrift The Economist. Nederlandse journalisten geloofden Fortuyn’s verhaal klakkeloos, aldus Van Rossem. ,,Hier treft de media enorme blaam. Zij hebben maar één taak en dat is waarheidsvinding. Klopt het? Is het waarschijnlijk dat vijf procent van de Nederlandse bevolking, die moslim zijn, in staat is om op korte termijn de andere 95 procent tot de islam te bekeren? Nou, dat is niet zo verschrikkelijk waarschijnlijk. Laat dat dan ook gezegd worden!”

Als het aan van Maarten van Rossem ligt, verdwijnen de populisten – ,,de griep van de democratie” – zo snel mogelijk van het politieke toneel. ,,Maar dat is niet realistisch. Ik denk dat die groep Wilders-stemmers van zeventien procent een vrij blijvend fenomeen is. Sinds de VVD naar het midden is geschoven in de jaren negentig, is er een gat ontstaan. Er is gewoon een groep kiezers op zoek naar een zeer rechtse partij. Het zijn trouwens vooral mannen. Je zou kunnen pleiten voor een tijdelijke opheffing van het mannenkiesrecht. Politiek zou dat een enorme zegen zijn.”

Wat Van Rossem met zijn boekje zelf hoopt te bereiken is dat op zijn minst een paar mensen overtuigd raken van zijn ,,verstandige, goed doordachte, rationele ideeën.” Een sneer naar Wilders, want de historicus schildert populisten in zijn boekje af als mensen die anderen onterecht verdacht maken, maar zelf ongeloofwaardig zijn. Van Rossem schrijft dat Wilders en Fortuyn in hun politieke carrière iedere keer andere opvattingen aannamen, dat ze schoven van links naar rechts, afhankelijk van waarmee ze konden scoren: ,,Populisme is meer een mentaliteit dan een ideologie.” Ze varen op provocatie, theater, een sterk crisisbesef en anti-intellectuele uitspraken. ,,Ze zijn overal tegen, ook als het eigenlijk best goed gaat.” Maar wat populistische kopmannen drijft, daar krijgt de hoogleraar zijn vinger niet achter. ,,Ik weet niet of Wilders zelf gelooft wat hij zegt”, aldus Van Rossem. ,,Ik denk dat er twee mogelijkheden zijn. Hij is óf onverantwoordelijk en demagogisch, of hij is oliedom.”